Tuesday, September 15, 2020

સર્જનની સરવાણી-૩

                         

             કોઈ એક ગામમાં એક વૃદ્ધ માણસ રહેતો હતો. તે વિશ્વના સૌથી કમનસીબ લોકોમાંનો એક હતો. વિચિત્ર બાબત એ હતી કે આખું ગામ તેનાથી કંટાળી ગયું હતું. તે હંમેશા અંધકારમય અવસ્થામાં જ રહેતો હતો, તેણે લોકો સમક્ષ સતત ફરિયાદો જ  કરી હતી અને હંમેશા ખરાબ મૂડમાં રહેતો હતો. તે લાંબા સમય સુધી જીવતો હતો. જેમ જેમ તેની ઉમરમાં વધારો થતો અને વધુ ઝેરી તેના શબ્દો હતા. લોકોએ તેને ટાળ્યું, કારણ કે તેની કમનસીબી ચેપી બની હતી. તેની બાજુમાં ખુશ રહેવું તે પણ અકુદરતી અને અપમાનજનક હતું. તેણે બીજાઓમાં પણ દુ: ખની લાગણીઓ ઊભી કરી હતી.

પરંતુ થોડા દિવસો બાદ એક દિવસ, જ્યારે તે એંસી વર્ષનો થયો, ત્યારે એક અતુલ્ય ઘટના બની અને એ ઘટનાએ સૌને અચંબિત કરી દીધા. તરત જ બધાએ અફવા સાંભળવાનું શરૂ કર્યું કે,

" એક વૃદ્ધ માણસ આજે ખુશ છે, તે કંઇપણની ફરિયાદ કરતો નથી, સ્મિત કરે છે, અને તેનો ચહેરો પણ ખુશ ખુશાલ છે અને સૌની સાથે આનંદ ઉત્સાહથી વાતો કરે છે "

આ ઘટના બાદ તેના ઘરે આખું ગામ ભેગા થઈ ગયું. સૌ લોકોએ આનંદિત થઈને  વૃદ્ધાને આ આનંદ અને ઉત્સાહનું રાહસ્યનું પૂછવામાં આવ્યું. ત્યારે વૃદ્ધ વ્યક્તિએ કહ્યું કે, 

"આમ તો ખાસ કઈ નહિ પરંતુ હું છેલ્લા આઠ વર્ષ હું કોઈ સુખનો પીછો કરું છું અને વિચારતો રહું કે આ બાબતો કે વસ્તુઓ મળે તો જ હું સુખી થઈ શકું પણ હવે મને સમજાય છે કે તે નકામું હતું.  હવે  મેં સુખ વિના જ જીવવાનું અને ફક્ત જીવનનો આનંદ માણવાનું નક્કી કર્યું. તેથી જ હવે હું ખુશ છું. "

સર્જનવાણી: જીવનમાં સુખની પાછળ ભાગવાથી ક્યારેય પણ સુખ મળશે નહી, પોતાના નિજાનંદમાં રહો અને સતત કર્મશીલ રહેશો એટલે આપોઆપ સુખનો અનુભવ થશે. 

Thursday, September 10, 2020

વિરલ વિભૂતિ-વિનોબા ભાવે

                                                     


 

           આજે ૧૧ મી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦ ના રોજ ભારતમાતાના મહાન સપૂત અને વિરલ વિભૂતિ સમાન વિનોબાજીનો જન્મદિવસ છે. આજે સમગ્ર ભારત વિનોબાજીની ૧૨૫ મી જન્મજયંતિની ઉજવણી કરી રહ્યું છે ત્યારે આપણે પણ આ વિભૂતિસમાન મહાપુરુષના જીવનમાંથી કઈંક પ્રેરણા મળે એવી વાતો જાણીએ અને જીવનમાં ઉતારવાનો પ્રયત્ન કરીએ. ખૂબ જ નાની ઉમરમાં લગ્ન અને પછી જીવનમાંથી રસ ઉઠી ગયો ત્યારે હિમાલય જઈને સંન્યાસ લેવાનો વિચાર પણ કરેલો. આ સમયગાળા દરમિયાન ગાંધીજીની પ્રેરણા મેળવીને એમની સાથે સત્યાગ્રહ આશ્રમ આવીને રહ્યા અને જીવનભર એક સંન્યાસી સમાન જીવન વિતાવ્યું. એમના વિચારો અને એમની વાતો દરેક વ્યક્તિના જીવન પર ઊંડી છાપ છોડી જાય છે. તો ચાલો મળીએ વિનોબાજીને..

            ભારતના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના કોંકણ ક્ષેત્રમાં એક ગામ આવેલું છે. બ્રાહ્મણ નરહરિ ભાવે કે જે ગણિતનાં પ્રેમી, વૈજ્ઞાનિક સૂઝબૂઝ વાળા તથા  રસાયણશાસ્ત્રમાં અધિક રુચિ ધરાવતા હતા. એ સમયમાં મોટા ભાગના રંગો બહારના દેશોમાંથી આયાત કરવા પડતા હતા. નરહરિ ભાવે રાત-દિવસ રંગોની શોધના કાર્યમાં લાગેલા રહેતા. એમને બસ એક જ ધુન હતી કે ભારતને આ મામલે આત્મનિર્ભર બનાવવું જોઇએ. એમની પત્ની રુક્મિણી બાઈ વિદુષી મહિલા હતી. ઉદાર-ચિત્ત, આઠે પહોર ભક્તિ-ભાવમાં ડૂબેલી રહેતી. આખું ઘર ભક્તિ રસમાં તરબોળ રહેતું હતું. આવા સાત્વિક વાતાવરણમાં સપ્ટેમ્બર ૧૧, ૧૮૯૫ના દિવસે વિનોબાનો જન્મ થયો હતો. એમનું બાળપણનું નામ વિનાયક પાડવામાં આવ્યું હતું. એમની માતા એમને પ્યારથી વિન્યા કહીને બોલાવતી. વિનોબા નામ ગાંધીજીએ પાડ્યું હતું. મહારાષ્ટ્રમાં નામની પાછળ ‘બા’ લગાડવાનું જે ચલણ છે, દા.ત. તુકોબા, વિઠોબા અને વિનોબા.

           માતાનો સ્વભાવ વિનાયકને પણ મળ્યો હતો. એમનું મન પણ હંમેશાં અધ્યાત્મ ચિંતનમાં લીન રહેતું. રુક્મિણી બાઈનું ગળૂં ખુબ જ મધુર હતું. ભજન સાંભળતાં સાંભળતા તેણી એમાં ડૂબી જતાં. ગાતા ત્યારે ભાવ-વિભોર થઈને, સમગ્ર વાતાવરણમાં ભક્તિ-સલિલા પ્રવાહિત થવા લાગતી. રામાયણની ચોપાઇઓ તેણી મધુર ભાવથી ગાતી, ત્યારે એવું લાગતું કે માતા શારદા ગણગણી રહી હોય. વિનોબાને અધ્યાત્મના સંસ્કાર આપવામાં, ભક્તિ-વેદાંત તરફ લઈ જવામાં, બચપણમાં એમના મનમાં સંન્યાસ તથા વૈરાગ્યની પ્રેરણા જગાડવામાં એમની માતા રુક્મિણી બાઈનું મહત્વનું યોગદાન હતું. બાળક વિનાયકને માતા-પિતા બન્નેના સંસ્કાર મળ્યા. 

            એક્વારની વાત છે કે જ્યારે બાળપણમાં વિનોબાના ફળિયામાં ફણસનું એક મોટું ઝાડ હતું અને એને પેશીઓ જેવા મોટા ફળો આવે. ત્યાં રમતા બાળકોની સાથે વિનોબા પણ દરરોજ વિચારતા કે ક્યારે આ ફળની મીઠી પેશીઓ અમને સૌને ચાખવા મળશે અને અમે એનો મનભરીને આનંદ લઈશું. આ ફણસના ઝાડનો છાંયડો એમના પાડોશીના આંગણામાં પણ પડતો અને ફળો પણ લટકતા. થોડા દિવસો બાદ જ્યારે વિનોબાના માતાજી આ ફળો તોડીને એની પેશીઓ અલગ કરવા બેઠા ત્યારે બધા જ બાળકો એમની આસ-પાસ માં ગોઠવાઈ ગયા. સૌ બાળકો ખૂબ જ આતુરતાથી પહેલી પેશીની રાહ જોવા લાગ્યા.

        પરંતુ એમના કુતૂહલની વચ્ચે જ વિનોબાના માતાજીએ એમને કહ્યું કે “ વિનિયા જા પેલા વાટકમાં રહેલી આ પેશીઓ લઈને તું પાડોશમાં દઈ આવ, કારણકે એમણે પણ આ ઝાડ પરના ફળો જોયા છે એટલા માત્રથી જ એમનો પણ હક બને છે. ત્યારબાદ આ જ રીતે એમને બીજી બાજુના પાડોશમાં પણ આ ફળો આપવા માટે મોકલ્યા અને પછી કેટલીક પેશીઓ દાદાજી અને વડીલોને આપવામાં આવી. આ બધાની સાથે પેશીઓની વહેંચણી થઈ ગયા બાદ વધેલી પેશીઓ વાટકામાં મૂકીને કહ્યું કે હવે આ પેશીઓ તમે દરેક બાળકો મળીને ખાવ અને આનંદ કરજો.

      આમ ખૂબ જ નાની ઉમરમાં જ વિનોબાજીમાં એકબીજા સાથે વહેચીને ખાવાનો અને ખવરાવવાનો આનંદ કેવો હોય એના સંસ્કારો રેડાયા હતા. એ જ બાબતોની પ્રેરણા લઈને શ્રી વિનોબાજીએ સમગ્ર ભારતભરમાં ભ્રમણ કરીને ભૂદાન યજ્ઞની જ્યોત જલાવી અને વંચિત અને આદિવાસીઓ તથા વિચરતી જાતિના લોકોને એમણે ભૂમિનો ભાગ અપાવ્યો હતો. ગાંધીજીએ પણ એમને સ્વાતંત્ર્યની લડતમાં પ્રથમ સત્યાગ્રહી બનાવ્યા હતા. વિનોબાજીના ભગવત ગીતા પરના પ્રવચનો પણ ખૂબ જ પ્રચલિત છે. હાલમાં જ આપણા શિક્ષણવિદ એવા શ્રી ભદ્રાયુભાઈ વછરાજાની પોતાના કંઠે આ ગીતાજીના પ્રવચનોને ઓડિયો-વિડીયો સ્વરૂપે યુટ્યૂબ જેવા માધ્યમ પર મૂકીને વિનોબાજીને સાચી અંજલિ અર્પણ કરી રહ્યા છે. શત શત વંદન છે આવી વિરલ વિભૂતિના ચરણોમાં. જય જગત સાથે અર્પણંસ્તુ !

Tuesday, September 8, 2020

સર્જનની સરવાણી-૨

              


             માનવ પોતે જ પોતાના જીવનનો ભાગ્યવિધાતા છે અને પોતે જ પોતાના જીવનને ઉન્નતિ કે અવનતિના માર્ગે લઈ જતો હોય છે. આ ઉન્નતિ કે અવનતિનો આધાર તેની જીવન તરફની દ્રષ્ટિ અને જીવન જીવવાના અભિગમ ઉપર નિર્ભર છે. જીવન સતત સંઘર્ષ અને સમસ્યાઓથી ઘેરાયેલું હોય છે. આવી પરિસ્થિતિમાં કોઈપણ વ્યક્તિ કેવો અભિગમ અપનાવે તેના પર જ તેની પ્રગતિનો આધાર છે. જો આપણે એ પરિસ્થિતિનો સામનો હકારાત્મક બનીને કરીએ તો ખૂબ જ આગળ વધી શકાય છે. દરેકના જીવનમાં એકવાર તો એવી વિકટ પરિસ્થિતિ આવીને ઊભી રહી જાય છે કે જ્યારે દરેક પરિબળો આપણી વિરોધમાં હોય એવું આપણને લાગે પણ ત્યારે જ આપણા મનોબળ અને અભિગમની સાચી પરીક્ષા થતી હોય છે. એટલે જ આવી સમસ્યાઓ સામે ચાલીને સ્વીકારવી અને પડકારીને પાર પાડવાનું બીજું નામ છે.

            ભારતના કોઈ મેટ્રો શહેરમાં આવેલી નામાંકિત કોલેજમાં ભણતા એક વિધાર્થીઓના ગ્રૂપની આ વાત છે. આ ગ્રૂપમાં ચાર છોકરાઓ ભારે મસ્તીખોર અને મોજ-મસ્તી વાળો સ્વભાવ ધરાવે. હંમેશા કોલેજમાં મજાક-મસ્તી અને આનંદ કિલ્લોલ કરતાં રહેતા અને પોતાના મિત્રોને પણ ભણવામાં પૂરું ધ્યાન ન આપવા દેતા. એમના પ્રધ્યાપકો પણ એમને વારંવાર સમજાવતા કે તેઓ અભ્યાસમાં ધ્યાન આપે નહી તો આગળ જતાં પસ્તાવો કરવા સિવાય કઈ પણ મળશે નહી. થોડા જ દિવસોમાં કોલેજની પરીક્ષાઓ પણ આવતી હતી પરંતુ આ વિધાર્થીઓ તો પોતાના જ મોજ-શોખમાં મશગુલ રહેતા. એકવાર આ ચારેય છોકરાઓ મોડીરાત સુધી બહાર રખડતાં રહ્યાં અને આનંદ-પ્રમોદ કરતાં રહ્યાં. બીજા જ દિવસે કોલેજમાં પરીક્ષાઓ શરૂ થવાની હતી. પરીક્ષાઓથી બચવા માટે એમણે એક ઉપાય કર્યો.

        ચારેય જણે એકબીજા સાથે મસલત કરી અને આચાર્યને કોઈપણ બહાનું બતાવીને પરીક્ષાઓ માંથી બચવા માટે તેમણે વિચાર કરી લીધો હતો. બીજા દિવસે કોલેજના આચાર્યની ઓફિસમાં પહોંચી ગયા. દરેકના કપડાં મેલા-ઘેલા અને ગ્રીસ-ઓઇલ વાળા થયેલા હતા. ખૂબ જ દયામણા ચહેરે બનાવીને એમણે આચાર્યને કહ્યું કે આગલી રાત્રે તેઓ પોતાના મિત્રની જન્મદિસવની ઉજવણીમાં ગયા હતા અને ત્યાંથી ઘરે આવતા હતા ત્યારે રસ્તામાં એમની ગાડીનું ટાયર ફાટી જવાથી ગાડી બંધ થઈ ગઈ હતી. જેના કારણે ચારેય જણે ગાડીને મહા મહેનતે ધક્કો લગાવીને ઘરે પહોંચાડી હતી. આ સમગ્ર ઘટનાને કારણે તેઓ હાલમાં પરીક્ષા આપી શકે તેમ નથી.

         આચાર્યએ એમની વાત શાંતિથી સાંભળી અને સ્વીકારી લીધી. આચાર્યએ ચારેય જણને કહ્યું કે તેઓ દરેકને ત્રણ દિવસનો સમય આપે છે. ત્રણ દિવસ પછી એમની પરીક્ષા લેવામાં આવશે. પરીક્ષાનું પેપર પોતે જ સેટ કરશે અને પોતે જ પરીક્ષાનું મોનીટરીંગ પણ કરશે. આચાર્ય પાસે અગાઉ પણ પ્રધ્યાપકો પાસેથી આ ચારેય વિધાર્થીઓ અંગે ફરિયાદ આવી જ હતી એટલે એમણે  જાતે જ ચારેયને સુધારવાનો નિર્ણય કર્યો. એક ઉદાહરણ બેસાડી શકાય એવી પરીક્ષાનું એમને આયોજન કર્યું અને ત્રણ દિવસ પછી પરીક્ષા ગોઠવાઈ ગઈ.પરંતુ ચારેય જણની અપેક્ષા કરતાં વિરુદ્ધ દરેકને અલગ-અલગ વર્ગમાં બેસાડવામાં આવ્યા અને દરેક પેપરમાં માત્ર બે સવાલો હતા.

૧. તમારું નામ.......................................

૨. ગાડીનું કયું ટાયર ફાટ્યું હતું ?.. .....................................

           જો ચારેય જણના જવાબ સરખા આવે તો દરેક જણ પાસ નહી તો નાપાસ . હવે તમે વિચારો આવી પરિસ્થિતિ તમારી સમક્ષ આવીને ઊભી રહે તો ? આવી જ પરિસ્થિતિઓ જીવનનો પથ કંડારતી હોય છે. જવાબ કેવો મળશે એ તમે પણ જાતે વિચારી શકો છો. આ જવાબ તમારે તમારા જ મનને આપવાનો છે.

સર્જનવાણી- જીવનમાં ગમે તેવી ખરાબ પરિસ્થિતિ આવી જાય તો એનો સામનો કરવો જોઈએ. આવી સમસ્યાઓથી ભાગવાથી સમસ્યા વધારે વણસી જાય છે. 


Friday, September 4, 2020

ડો.સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન-સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠશિક્ષક

                                    

             આજે ૫ મી સપ્ટેમ્બર-આપણા ભારતદેશના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અને ઉમદા શિક્ષક એવા ડો. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનનો જન્મદિવસ. વિધા, વિવેક અને વાણી પર સંયમની સાથે જીવનઘડતર કરવાની નેમ જેમણે લીધેલી છે, એવા આપણા વિધાવાચસ્પતિઓના યોગદાનને યાદ કરવાનો અને એમને આદર સાથે સન્માન આપવાનો દિવસ એટલે આજનો શિક્ષક-દિન. આપણા ભારતદેશમાં શિક્ષણ માત્ર શાળાઓ કે કોલેજમાં ભણાવવામાં આવતા ઇતિહાસ, ભૂગોળ કે અન્ય સંદર્ભવિષયો પૂરતું મર્યાદિત નથી. પરંતુ શિક્ષણનો અર્થ વ્યક્તિનું ઘડતર અને જીવનનો સર્વાંગી વિકાસ એવો થાય છે. આવી દરેક જવાબદારીઓ માતૃભાવ સાથે એક શિક્ષક જ પૂરી કરી શકે છે. સાચું શિક્ષકત્વ એ તો વિધાર્થીમય બની જવાથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. મહાત્મા ગાંધી પણ કહેતા કે શિક્ષણ એટલે આત્માની ઉન્નતિ અને આ ઉન્નતિ કરવાનો અધિકાર એ કોઈ નાત-જાતના ભેદભાવ વિના માત્ર એક શિક્ષક જ કરી શકે છે. આવા ગુણ અને સંસ્કારોના સ્વામી સમાન રાધાકૃષ્ણનના જીવનના એક પ્રસંગ થકી આપણે એમને યાદ કરીએ. 

           એકવાર કોઈ શાળામાં ધોરણ-૯ માં સંસ્કૃત વિષયનો ક્લાસ ચાલતો હતો. આ ક્લાસમાં શિક્ષકે દરેક વિધાર્થીઓને નામ અને ક્રિયાપદ જેવા વ્યાકરણના રૂપો તૈયાર કરીને આવવા કહ્યું. ક્લાસ પૂરો થયા પછી બધા જ વિધાર્થીઓ પોતાના ઘરે ગયા. બીજા દિવસે શાળામાં એ જ વર્ગમાં શિક્ષકે એક વિધાર્થીને ઊભો કરીને આગલા દિવસે પાકા કરવા આપેલા ક્રિયાપદના રૂપો વિશે પૂછ્યું, પરંતુ જવાબ આપવાને બદલે તે વિધાર્થી નીચું જોઈને ઊભો રહી ગયો. શિક્ષકે આ ચુપકીદી માટેનું કારણ પૂછ્યું. 

             વિધાર્થીએ જણાવ્યું કે ગઇકાલે રાત્રે જ એ ખૂબ જ ઉત્સાહ સાથે નામ અને ક્રિયાપદના રૂપો પાકા કરવા બેઠો હતો, પણ જ્યારે તે આ રૂપો પાક કરતો હતો ત્યારે ત્યાં સામે જ દીવાલ પર એક કરોળિયો પોતાનું  જાળું બનાવતો હતો. પોતાની કુતૂહલતાને કારણે તેનું ધ્યાન સતત તે જાળા સામે જ રહ્યું. આમાં જ તેનો અભ્યાસનો સમય જતો રહ્યો અને પછી મોડીરાત્રે તે સૂઈ ગયો એટલે એનું નામ અને ક્રિયાપદના રૂપો પાક કરવાનું બાકી રહી ગયું. આ સાંભળીને શિક્ષકે તેને કહ્યું કે દીકરા જો કરોળિયો પોતાના જાળા બનાવવાના જ કાર્યમાં ખૂબ જ મહેનત કરતો હોય તો તું શા-માટે નહી? એક જંતુ પણ પોતાના જીવનના નાનામાં નાના કાર્યમાં   પોતાનો સમગ્ર જીવ રેડિ ખંત કરે તો આપણે તો મનુષ્ય છીએ. ઈશ્વરની કૃપાથી તને તો ખૂબ જ સારી એવી બુદ્ધિક્ષમતા મળી છે, તો તારી જવાબદારી વધી જાય છે મારા વ્હાલા વિધાર્થી. તું પણ જો આવી જ રીતે મહેનત કરે તો આ સંસ્કૃતનું સમગ્ર વ્યાકરણ સરળતાપૂર્વક યાદ રાખી શકે છે. 

            આ સાંભળીને પેલા વિધાર્થીને મનમાં ઘણો હર્ષ થયો અને તેના આત્મવિશ્વાસમાં વધારો થયો. પોતાના જીવનમાં ખૂબ જ ભણી-ગણીને તે સંસ્કૃતનો ઉત્તમ વિદ્વાન બન્યો અને એક ઉત્તમ કક્ષાનો દર્શનશાસ્ત્રી બન્યો. આ વિધાર્થીનું નામ એટલે જ રાધાકૃષ્ણન. ભારતીય અધ્યાત્મ અને દર્શનશાસ્ત્ર વિશેની એમની સમજણ અને જ્ઞાનની કક્ષા એટલી ઉચ્ચ હતી કે સમગ્ર વિશ્વનાં શ્રેષ્ઠ દર્શનશાસ્ત્રીઓમાં એમની ગણના થાય છે. તો આવા હતા ડો. સર્વ પલ્લી રાધા ક્રુષ્ણન, જેમણે એક શિક્ષકના માર્ગદર્શનથી પ્રેરણા મેળવી અને ભારતવર્ષના સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ શિક્ષક, દર્શનશાસ્ત્રી અને એટલા જ ઉમદા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે પ્રખ્યાત થયા. આજના આ પવિત્ર-પાવન દિવસે જેમણે મારા જીવનમાં સંસ્કાર ઘડતર અને સારા સદગુણોનું સિંચન કર્યું છે તેવા તમામ ગુરુજનોને વંદન સાથે શિક્ષકદિવસની શુભકામનાઓ. જય માં શારદા, વંદન હજો તુજને !!!

Tuesday, September 1, 2020

સર્જનની સરવાણી-૧

                                  


            જીવન એક સુંદર રીતે વહેતી સરવાણી છે, જેને આવે તેવું વધાવી લેવાનું અને પડકારોનો સામનો કરતાં કરતાં આગળ નીકળી જવાનું. જો આવી રીતે વિચારીએ અને જીવીએ તો જીવન નંદનવન બની જાય.  આપણે દરરોજ આપણી પાસે રહેલી સુખ અને  શાંતિ માટે ઈશ્વરનો આભાર માનતા રહેવું જોઈએ. કોઇની સાથે સરખામણી કર્યા વિના આપણી પોતની ક્ષમતાઓને પારખવી અને તેને બહેતર બનાવવી જોઈએ. 

             જયમલ નામનો એક છોકરો આસામના પહાડી વિસ્તારમાં રહેતો હતો. એના ઘર-પરિવારમાં બધા પશુ-પાલનનો વ્યવસાય કરતા હતા. આ જયમલ  પણ દરરોજ પોતાના પશુઓને લઈને દૂર-દૂર સુધી ચરાવવા જતો. પણ આ પશુઓને ચરાવવા જતાં પહેલા એ પોતાના ઘરની બારી માંથી દૂર-દૂર આવેલા ઘરને જોતો, તે ઘરની બારીઓ અને દરવાજાઓ સોનેરી રંગના હતા, એટલે આ જયમલને એ ઘર જોવાની ખૂબ મજા પડતી. ઘણી વાર સુધી જોયા પછી એ ત્યાં જવાનું વિચાર્યા કરતો. તે ઘણા સમય સુધી ત્યાં જવા માટે રાહ જોયા કરતો હતો. 

              એકવાર તેના પિતાએ કહ્યું કે દીકરા જયમલ આજે હું પશુઓને લઈને ચરાવવા માટે જઈશ, એટલે તારે  ઘરે જ રહેવાનું છે. આ સાંભળીને તેને ખૂબ આનંદ થયો. પિતાના ગયા બાદ તે જયમલ પોતાની માં પાસેથી રજા લઈને પેલું દૂર દૂર આવેલું સોનેરી ઘર ગોતવા અને જોવા નીકળી પડ્યો. ઘણા દૂર આવી ગયા પછી સામે એક ઘરે તેણે દરવાજો ખટખટાવ્યો. એક બાળકે આવીને દરવાજો ખોલ્યો. જયમલે તેને પેલી સોનેરી ઘરવાળી વાત કરી એટલે પેલા બાળકે પોતાના ઘરની બારી ખોલી કહ્યું કે સામે જો. પોતાના જ ઘરની બારી અને દરવાજો જોઈને તે અચંબિત થઈ ગયો, કારણ કે તેના ઘરની બારીઓ અને દરવાજાઓ પણ સોનેરી રંગ ચમકતા હતા.

 સર્જનવાણી-પોતાની સરખામણી કોઇની સાથે કરવી નહી, ડુંગરા દૂરથી જ રળિયામણા લાગે છે. 

Friday, August 28, 2020

મેઘાણી વંદના

ગુજરાતી સાહિત્યમાં જેમનું અડાભીડ આભ જેવું અમર સ્થાન છે અને જેમણે આઝાદી સમયકાળ દરમિયાન ખૂબ જ ઉત્તમ કક્ષાના સાહિત્યનું સર્જન કર્યું અને અનેક નવલકથાઓ, ટૂંકી વાર્તાઓ, સૌરાષ્ટ્રના જુદા-જુદા પંથકોમાં હરી ફરીને જેમણે સાહિત્યનું સર્જન કર્યું છે એવા આપણા રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણીને તેમના ૧૨૪મી જન્મજયંતિએભાવાંજલિ...

‘રાજ’ મેઘાણી છે મોભી સૌરાષ્ટ્રનો, એની ભૂજાયું કેટલી લંબાણી,

મહારાષ્ટ્રના મોભી શિવાની, તે આંયથી દોરિયું તાણી.

ગવાશે આ ગુર્જરી માતની વાણી ત્યાં શાયર મારો, આવશે યાદ એ મેઘાણી...

—કવિ રાજભા ગઢવી

મેઘાણી આ ધરતી પર ‘૫૦ વર્ષ, ૬ મહિના, ને ૧૨ દિવસ’ રહ્યાં.કામ સવાસો જેટલા પુસ્તકો.આજે એમનાં જન્મદિવસની યાદમાં એમનું ચપટીક સાહિત્ય...

રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધી એ જ્યારે માર્ચ ૧૯૩૧માં ‘ગોળમેજી(બીજી) પરિષદમાં’ જવું કે કેમ? જેવી પરિસ્થિતિ ત્યારે ગાંધીજીની મન: સ્થિતિ નું વર્ણન કરતું ગીત "છેલ્લો કટોરો આ ઝેરનો પી જજો બાપુ" લખ્યું....ને મેઘાણી ને “રાષ્ટ્રીય શાયર” નું બિરૂદ મળ્યું....

‘ધંધૂકાની જેલમાં’ એમણે એક ગીત ગાયું "હજારો વર્ષ જૂની અમારી વેદના" ખુદ ન્યાયધીશ ‘ઇસાણી’ કોર્ટમાં આંસુથી ભીંજાઈ ગયા બીજે દિવસે જજ સાહેબનું રાજીનામું....

ગાંધીજી ખુદ વાઈસરોય ને પત્ર લખે ‘અમારો કવિ નિર્દોષ છે, આ નાની વાત નથી’....

મેઘાણી નો કાવ્યસંગ્રહ ‘યુગ વંદના’ જેને માટે એમને “રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક” મળેલો,

રવિશંકર મહારાજ’ વિશે લખેલ "માણસાઈનાં દીવા" ઉત્તમ પુસ્તક માટે “મહીડા પારિતોષિક”(૧૯૪૬) 

રાજકોટ માં ‘ગાંધીજી’ ના સત્યાગ્રહ વખતે દરબાર ‘ધર્મેન્દ્રસિંહજી’ માટે “પોઢો બાપુ! બાપલા રે નિરાંતે નાથ, ધીંગી ધરા નાં નાથ”...લખ્યું...

‘દાંડીકૂચ’ દરમિયાન "શી રીતે જાગિયો આ અજગર સરીખો દેશ"...લખ્યું....

મેઘાણી કહે છે, અભણને ઓળખો, ભણેલાં_અભણના ભેદની ભિંતું ને તોડો. અભણ સંતકવિ કે લોકસાહિત્યવિદ્ ઉપર આજે વિદ્વાનો P.HD. કરે છે એના પાયામાં મૂળ મેઘાણી છે...

પ્રથમ ગીત ૧૯૧૩ માં લખ્યું "ઝરુખે દીવો બળે"...

એમની ઉત્તમ નવલકથા "તુલસી ક્યારો"..

લોકગીતો માટે એમને ઘેલું લગાવડનાર હતા બરડાના બગવદરનાં નાં ‘ઢેલીબાઈ મેરાણી’ જેમના માનમાં "રઢિયાળી રાત" ભાગ:૪ એમને અર્પણ કરેલો.

              આવી તો અનેક કૃતિઓ મેઘાણીભાઈએ લખી અને એમાં સૌરાષ્ટ્રની રસધાર અને એના સંતો તેમજ બહારવટિયાઑ વિષે એમને ખૂબ જ સંશોધન કરીને ઉત્તમ વસ્તુઓ જગત સમક્ષ ઉઘાડી કરી અને જણાવ્યું કે તમે જેમને બહારવટિયાઓ સમજો છો તેમાં પણ ખાનદાની અને શૂરવીરતા ભરેલી છે અને એમણે આપણા પંથકમાં વસનારા સૌ કોઈ દિન-દુખીને મદદ કરવા માટે જ આવો ભેખ લીધો છે. એમની ચારણક્ન્યા નામની કવિતા ગુજરાતી ભાષાનું ઉત્તમ ઘરેણું છે. ગુજરાતનાં ગામડાઓ અને એમાં વસનારા લોકોની વાણી અને એમની જીવનકહાણીને મેઘાણીભાઈએ વાચા આપી હતી. આવા આપણા મેઘાણીભાઈને અંજલિ આપવા માટે જ એમના દીકરા મહેન્દ્રભાઇ મેઘાણી ભાવનગરમાં લોકમિલાપ નામથી એક ટ્રસ્ટ ઊભું કરીને એમના પિતાની અનેક કૃતિઓને પ્રકાશિત કરી. સાથે સાથે બીજા અનેક સાહિત્યકારોને પણ એમના પુસ્તકો પ્રકાશિત કરવા માટે મદદ કરતાં રહ્યા. થોડા સમય પહેલા જ એમની ઉંમર થઈ જતાં એમને જાતે જ એમની હયાતીમાં આ સંસ્થા સંકેલી લીધી છે. પિતા-પુત્ર બંનેએ મળીને ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્યને અન્ય ભાષાના સાહિત્યની હરોળમાં સ્થાન અપાવામા અમૂલ્ય ફાળો આપ્યો છે. વારંવાર વંદન છે મેઘાણી ભાઈને અને એમના પુત્ર મહેન્દ્રભાઈ મેઘાણીને.  

જનની જણે તો ભક્ત જણ, કાં દાતા કાં શૂર,

નહીં તો રહેજે વાંઝણી, 

મત ગુમાવીશ નૂર.


Tuesday, August 11, 2020

કૃષ્ણનું કૃષ્ણત્વ - કર્મ ભક્તિ અને જ્ઞાનનો સમન્વય

             

              શ્રી કૃષ્ણ એટલે અનન્વય અલંકાર જે પોતે જ એક ધર્મ છે. તેમનું જીવન એ જીવન જીવવાની રીત શીખવે છે. આ એવા ઈશ્વર છે  જે દરેક પરિસ્થિતિમાં અતૂટ અને અથાગ છે. કૃષ્ણ કોઈ પણ તકલીફમાંથી ઉગારી પણ શકે છે અને એ જ કૃષ્ણ આપણને ભવપાર પણ ઉતારી શકે છે. વિશ્વનો એકમાત્ર એવો પરમાત્મા જે નાચી શકે છે, ગાઇ શકે છે તેમજ  દરેક પરિસ્થિતિમાં  હસી પણ શકે છે. કૃષ્ણની કથા જાણવા કરતાં સભાનપણે કૃષ્ણની જીવનગાથા જાણે તો માનવ સહજ રીતે મૂળ સ્વરુપે કૃષ્ણને પામી શકે. આપણી આસપાસની સૃષ્ટિની દરેક પ્રકૃતિએ કૃષ્ણનો જ અંશ છે. કૃષ્ણની મહાનતા એની સરળતામાં છે. તે ચોરી કરીને માખણ ખાઈ શકે છે અને સ્વાર્થ રાખીને ચણા એકલા ન ખવાય એવો બોધ પણ આપી શકે છે. તે કયારે ચીર ખેંચવા અને કયારે ચીર પુરવા  બંનેનો ભેદ અને સમય પણ જાણે છે. આ એ જ કૃષ્ણ છે જે માણસની જેમ વાયદાઓ કરે છે અને પરિસ્થિતને આધીન આ વાયદાઓ તોડે પણ છે. આપણો કૃષ્ણ એવા તો મક્કમ મનનો છે, જે દરેક પરિસ્થિતિમાં અડીખમ ઉભો રહી શકે છે અને રણ છોડીને પણ જઈ શકે છે. 

              કૃષ્ણ મને કયારેક માણસ જેવો જ દેખાય છે. જે આપણને આ વસ્તીમાં કયારેય નહીં મળે, માત્ર મસ્તીમાં જ મળશે. આ કૃષ્ણને પામવા કરતાં એને મળીએ, એને જાણીએ, એના વિશે વાંચીએ, એની સાથે વાતો કરી, એની  સાથે સેલ્ફીઓ પડાવી, એની સાથે ગીતો ગાતા ગાતા સાથે  રાસ લઈને એને ખુલ્લા હદયે માણી લેવામાં જ મજા છે. આ કૃષ્ણ આપણી આસપાસ જ છે. કદાચ આપણો મિત્ર જ છે, કારણકે તે આણા જીવનના દરેક પરિબળોમાં આંશિકપણે ઉપલબ્ધ છે.આપણી મુશ્કેલીની સ્થિતિમાં આપણી પાસે આવી જ જાય છે. રસ્તો ચિંધવા એને કશી જ ફોર્માલિટી ની જરૂર નથી, એ સૌને કહીને ગયો છે. 

          " संम्भवामि युगे युगे....."

                આ એ જ શ્રી કૃષ્ણ છે, જેણે કર્મનો સિધ્ધાંત માત્ર આપ્યો જ નથી પરંતુ એ સિધ્ધાંતને જીવી જાણ્યો છે. તેના સમગ્ર કાળમાં એણે એકપણ દિવસનો આરામ કર્યો હોય એવો એવો એક પણ દાખલો આપણને નથી મળતો. એ અવિરત વહેતો પ્રકાશ છે, જે શૂન્યાવકાશને પણ ભેદી શકે છે. તે હથિયાર લીધા વગર પણ યુદ્ધનું પરિણામ નકકી કરી શકે છે, પરંતુ આ બધાની સાથે-સાથે આ દરેક પરિસ્થિતિમાં તે હસતો જ રહે છે. કૃષ્ણગાથાને અને એણે આપેલા શ્રીમદ ભગવદગીતાના સિધ્ધાંતોને જીવનમાં અમલમાં મૂકવા હોય તો આપણે પણ આપણા જીવનમાં નિષ્કામ  કર્મની સાથે નિષ્કામ હાસ્યનું પણ પાલન કરવુ જરુરી જોઈએ.

             કૃષ્ણ અને પ્રેમ એકબીજાના પર્યાય તો છે જ પણ કૃષ્ણ એ પ્રેમ નો ઉદ્દગાર છે. પ્રેમ શબ્દને ઉચ્ચારતી વખતે કૃષ્ણમાંથી પસાર થવું જ પડે છે. આખી કૃષ્ણકથામાં કૃષ્ણએ દરેક અવસ્થામાં પ્રેમને જ વહેંચ્યો છે, પણ એણે કયારેય એવો સંદેશો નથી આપ્યો કે પ્રેમમાં બધુ જ ચાલે પણ સાથે એ ચોક્કસપણે  બતાવ્યું છે કે પ્રેમ વિના કંઈ પણ ચાલતું નથી. એમણે બતાવેલ ભગવદગીતાના ૧૬માં અધ્યાયમાં કૃષ્ણ જે જીવ્યા છે તેને આધારે જ કહ્યું છે કે પ્રેમ એ બિનશરતી છે. આ એ જ કૃષ્ણ છે જે યુધ્ધ સમયે પણ પ્રેમની રજુઆત કરી શકે અને કર્ણ અને પાંડવોની વચ્ચે પણ પ્રેમભાવનો સેતુનિર્માણ કરી જાણે છે. યુદ્ધના સમયે કહેવાયેલી ગીતામાં પણ એ પ્રેમની રજૂઆત કરી શકે છે એટલે જ એ કૃષ્ણ છે.

              અંતમાં આપણી વર્તમાન યુવા-પેઢીએ કૃષ્ણમાંથી કેળવવા જેવો સૌથી અગત્યનો ગુણ હોય તો એ છે કે કૃષ્ણ એ દરેક કાર્ય ને પુર્ણતા આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે, એણે એક પણ કાર્ય અધૂરું નથી છોડ્યું. આપણને ક્યારેક એવું લાગે કે એનો પ્રેમ અધૂરો રહી ગયો હતો, પણ એણે તો પ્રેમની બધી જ અવસ્થામાં જીવીને એને પરિપૂર્ણ કર્યો છે એટલે જ એને પૂર્ણ પુરુષોત્તમ કહેવાયા છે. આવો આ પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ને વંદન કરી ને એમનાં જીવન ને ચંદન બનાવીએ.

               ખરેખર ! કૃષ્ણ એ તો કૃષ્ણ જ છે અને સદાય આપણી આસપાસ જ છે.

લેખક: પરાગ પાનસૂરિયા તરફથી  "કૃષ્ણમ્ -વંદે-જગતગુરૂ"

Monday, August 3, 2020

વોરેન બફેટ - વિશ્વનાં ધનિકોમાં જીવન સાર્થક કરનાર ધનકુબેર


          વોરન બફેટે ૩૧ બિલિયન ડોલરનું દાન કર્યું તે પછી સીએનબીસીએ લીધેલા તેમના ટેલિવિઝન ઇન્ટરવ્યૂ દરમિયાન તેમણે કરેલાં કેટલાંક વિધાન વિશ્વભરના ધનપતિઓ માટે જ નહીં પરંતુ દુનિયાભરના તમામ લોકોએ તેમાંથી શીખવા જેવી વાત છે. કેટલીક મહત્ત્વપૂર્ણ વાતો આ પ્રમાણે છે. 

(૧) મને મારી જિંદગીની કમાણીનો હિસ્સો પહેલી જ વાર ૧૧ વર્ષની વયે પ્રાપ્ત થયો હતો. એ વખતે મોંઘવારી નહોતી. તમે તમારાં બાળકોને ઇન્વેસ્ટ કરતાં શીખવો.

(૨) મેં ૧૪ વર્ષની વયે ન્યૂઝ પેપર્સનું વિતરણ કરીને જે બચત કરી હતી તેમાંથી મેં એક નાનકડું ફાર્મ ખરીદ્યું. તમે નાનકડી પણ બચત કરીને ઘણું મેળવી શકો છો. તમે તમારા સંતાનને કોઈ પણ ધંધો કરવા પ્રોત્સાહિત કરો. મેં ૧૧ વર્ષની વયે કમાણીની શરૂઆત કરી હતી, પરંતુ આજે મને લાગે છે કે મેં ઘણું મોડું શરૂ કર્યું. મારે તે કરતાંય વહેલાં કમાવાનું શરૂ કરવાની જરૂર હતી.

(૩) હું આજે પણ ત્રણ બેડરૂમના નાનકડા ઘરમાં રહું છું. આ ઘર મેં આજથી ૫૦ વર્ષ પહેલાં મિડટાઉન ઓમાહામાં ખરીદ્યું હતું. *મારા આ નાનકડા ઘરમાં કોઈ દીવાલો કે બહાર તારની વાડ નથી. મારા ઘરમાં મારે જેની જરૂર છે તેટલી ચીજવસ્તુઓ જ ઉપલબ્ધ છે. તમારે જરૂર છે તે કરતાં વધુ કોઈ પણ ચીજની ખરીદી ન કરો. તમારાં બાળકોને પણ એમ જ શીખવો કે જરૂરિયાત કરતાં વધારાની ચીજવસ્તુઓની ખરીદી કરી પૈસા ન બગાડે.

(૪) હું મારી મોટરકાર જાતે જ ચલાવું છું. ડ્રાઇવર રાખતો નથી. મારી આસપાસ સલામતી માટે પણ માણસો રાખતો નથી. તમે જે છો તે જ રહેવાના છો.

(૫) વિશ્વની મોટામાં મોટી પ્રાઇવેટ જેટ કંપનીનો માલિક હોવા છતાં હું મારા માટે પ્રાઇવેટ જેટ વિમાન રાખતો નથી. જીવનની દરેક બાબતમાં કરકસર કરો.

(૬) બર્કશાયર હાથવે નામની મારી પેઢી ૬૩ જેટલી કંપનીઓ ધરાવે છે. આ તમામ કંપનીઓના સીઇઓને વર્ષમાં હું એક જ પત્ર લખું છું. તેમને મારે જે જોઈએ છે તે લક્ષ્યાંક આપી દઉં છું. હું નિયમિત મિટિંગો બોલાવતો નથી. વર્ષમાં મારા લક્ષ્યાંકો આપવા એક જ મિટિંગ બોલાવી બાકી તે લક્ષ્યાંક હાસલ કરવાનું કામ હું તેમને સોંપી દઉં છું. લક્ષ્યાંક પૂરો કરવાની જવાબદારી મારી કંપનીઓના વડાઓની છે.

(૭) હું યોગ્ય વ્યક્તિને જ યોગ્ય કામ આપું છું. મતલબ કે ‘રાઇટ પિપલ’ ને ‘રાઇટ જોબ’ આપું છું.

(૮) હું મારા સીઇઓને એ નિયમો આપું છું, રુલ નંબર એક : શેર હોલ્ડરનાં નાણાં ડૂબવાં જોઈએ નહીં. રુલ નંબર બે : પહેલા નંબરના રુલનો કદી ભંગ થવો જોઈએ નહીં.

(૯) મોટા મેળાવડાઓ, પાર્ટી કે હાઈ સોસાયટીના જમેલાઓમાં જઈ હું સમય બગાડતો નથી. એમ કરવાને બદલે હું મારા ઘરે જઈ પોપકોર્ન ખાતાં ખાતાં ટેલિવિઝન જોવાનું પસંદ કરું છું.

(૧૦) તમે જે નથી તેનો દેખાડો કરવાનો પ્રયાસ કદી ન કરશો. હું જે છું તેવો જ સમાજમાં દેખાઉં તે જરૂરી છે. તમને જે ગમે છે તે પ્રમાણે જીવનનો આનંદ માણો.

(૧૧) મારી પાસે કોઈ સેલ ફોન નથી. હું મારા ટેબલ પર કમ્પ્યુટર પણ રાખતો નથી.

(૧૨) હું કોઇ ક્રેડિટ કાર્ડ રાખતો નથી. ક્રેડિટ કાર્ડ કદી રાખવું નહીં. હું બેન્કોમાંથી લોન લેતો નથી.

(૧૩) એક વાત યાદ રાખો કે પૈસો માનવીનું સર્જન કરતો નથી, પરંતુ માનવી જ પૈસાનું સર્જન કરે છે.

(૧૪) બની શકે તેટલી સાદગીથી જીવન જીવો.

(૧૫) બીજાઓ જે કરે છે તેમ ન કરો. બીજાઓ જે કહે છે સાંભળો અને તમને યોગ્ય લાગે તેમ જ કરો.

(૧૬) કોઇ પણ બ્રાન્ડનેમ પાછળ પાગલ ન બનો. બ્રાન્ડનેમ જોઈને ખરીદી ન કરો. તમને જેમાં સુવિધા લાગતી હોય તે જ વસ્ત્રો, ચશ્માં કે જૂતાં પહેરો.

(૧૭) બિનજરૂરી ચીજવસ્તુઓની ખરીદી કરી પૈસા બરબાદ ન કરો. તમને જેની જરૂરિયાત છે તે જ વસ્તુઓ ખરીદો.

(૧૮) આખરે તમારું જીવન એ તમારું જ છે. બીજાઓ તમારા જીવન પર રાજ કરે તેવી તક બીજાઓને ન આપો. તમને જરૂર જ ન હોય છતાં કોઈ બ્રાન્ડનેમવાળી જ ઘડિયાળ તમે ખરીદો છો ત્યારે એ બ્રાન્ડ ધરાવતી કંપની આડકતરી રીતે તમારી પર રાજ કરે છે તે સત્ય સમજો.

(૧૯) વિશ્વના સુખી લોકો પાસે વિશ્વની શ્રેષ્ઠ બ્રાન્ડ ધરાવતી ચીજવસ્તુઓ હોતી જ નથી. તેમની પાસે જે ઉપલબ્ધ છે તેની જ તેઓ કદર કરે છે.


સર્જનવાણી: વિશ્વના બીજા નંબરના સહુથી ધનિક એવા વોરન બફેટને વિશ્વના સહુથી વધુ ધનવાન એવા બિલ ગેટ્સે એક વાર મળવાનું નક્કી કર્યું. બિલ ગેટ્સ માનતા હતા કે મારી અને વોરન બફેટ વચ્ચે કાંઈ જ ‘કોમન’ નથી. તેથી બિલ ગેટ્સે માન્યું કે વોરન બફેટ સાથે મારી અડધો કલાકની મિટિંગ પૂરતી છે, પરંતુ બિલ ગેટ્સ વોરન બફેટને મળવા ગયા અને વોરન બફેટ પાસેથી તેઓ પૂરા ૧૦ કલાક બાદ ઊભા થયા. તે દિવસ બાદ બિલ ગેટ્સ વોરન બફેટના ભક્ત અને પ્રશંસક બની ગયા.

Saturday, July 11, 2020

મહાભારત-૯ સાર-સુત્રો

        રામાયણ અને મહાભારત માત્ર ધર્મગ્રંથો નથી, પરંતુ અખંડ ભારતની પરંપરા અને સંસ્કૃતિની અમુલ્ય ધરોહર છે. આપણું સૌભાગ્ય છે કે આપણે આ રામ અને કૃષ્ણ જેવા અવતારી મહાપુરુષોની ભૂમિ પર જન્મ લીધો છે. આપણું એ કર્તવ્ય બની જાય છે કે આપણે સૌ આપણા વારસાને જાણીએ અને તેને જાળવીયે. એક સનાતન ભારતીય સંસ્કૃતિ અને તેના અમુલ્ય આવા ગ્રંથો વસાવીએ, વાંચીએ અને આપણા સંતાનોને આ વારસો આપીએ. તેમને સદાય આપણી સંસ્કૃતિનું ગૌરવ કરતા શીખવીએ. આપણા સંસ્કારો, આપણી પરંપરા આપણા સંયુક્ત કુટુંબની વિભાવના સાથે આપણી માતૃભાષા ગુજરાતી ભાષામાં બોલતા, લખતા અને વાંચવાની સાથે વિચરતા કરીયે. આપણા આ ગ્રંથો આપણા જીવન માટે સંજીવની સમાન છે. વિશ્વનો  મહા ગ્રંથ  મહાભારત  વાંચવા-સમજવા- શિખવા જેવો સમય અને રસ ના હોય, *  તો  પણ, તેના માત્ર ૯ સાર-સુત્રો જ,  દરેકના જીવનમાં ઘણા ઉપયોગી નીવડે તેવા છે.

*અહીં કેટલાક ઉત્તમ તારણો લીધા છે, જે જીવનને નવી દિશા આપે છે. 

૧) સંતાનોની ખોટી જીદ અને માંગણીઓ ઉપર, તમારો જો સમયસર અંકુશ નહિ હોય તો, જીવનમાં છેલ્લે તમે         નિ:સહાય થઈ જશો- કૌરવો

૨) તમે ગમે તેટલા બલવાન હો,પણ તમે અધર્મ નો સાથ આપશો તો, તમારી શક્તિ, અસ્ત્ર -શસ્ત્ર, વિધા,વરદાન,       બધું જ નકામું થઈ જશે.. * કર્ણ*

૩) સંતાનો ને એટલા મહત્વાકાંક્ષી ન બનાવો, કે વિદ્યાનો દુરૂપયોગ કરીને સર્વનાશ નોતરે- અષ્વત્થામા

૪) ક્યારેય  કોઈને એવાં વચન ના આપો, કે જેનાથી તમારે અધર્મીઓની સામે સમર્પણ કરવું પડે .. ભીષ્મપિતા

૫) સંપત્તિ, શક્તિ, સત્તા, સંખ્યાનો દુરુપયોગ, અને દુરાચારીઓનો સથવારો, અંતે  સર્વનાશ નોતરે છે- દુર્યોધન

૬) અંધ વ્યક્તિ .. અર્થાત્ ..સ્વાર્થાંધ, વિત્તાંધ, મદાંધ, જ્ઞાનાન્ધ , મોહાન્ધ અને  કામાન્ધ વ્યક્તીના હાથમાં સત્તાનું સુકાન ના સોંપાવુ જોઈએ, નહીં તો તે સવઁનાશ નોંતરશે .. * ધ્રુતરાષ્ટ્ર*

૭) વિદ્યા ની સાથે વિવેક હશે તો, તમે અવશ્ય વિજયી થશો - અર્જુન

૮) બધા સમયે-બધી બાબતોમાં  છળકપટથી તમે બધે ,બધી બાબતમાં, બધો વખત સફળ નહીં થાવ- શકુનિ

૯) જો તમે નીતી/ધર્મ/કર્મ સફળતા પુર્વક નિભાવશો તો, વિશ્વની કોઈ પણ શક્તિ,  તમારો વાળ પણ વાંકો નહીં કરી શકે- * યુધિષ્ઠિર*

આમ આ ગ્રંથો માત્ર વાંચવાના નહીં પરંતુ જીવવાના ગ્રંથો છે, જે જીવન જીવવા માટે પથદર્શક બને છે. આ ગ્રંથો જીવનનો સાચો ઉદેશ્ય બતાવે અને જીવને ઇશ્વરની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. મને ગૌરવ છે મારી સનાતન સંસ્કૃતિનું .

Sunday, July 5, 2020

ગુરૂપૂર્ણિમા-જીવનમાં ઉત્તમતા પ્રદાન કરનારનો આભાર પ્રગટ કરવાનો ઉત્સવ




          આજના પવિત્ર ગુરુપૂર્ણિમાનાં દિવસે મારા જીવનમાં મને જેમણે સતત પોતાના વિચારો અને વર્તન તેમજ આચરણ થકી પ્રેરણા આપી છે અને મારા માનસ ઘડતરમાં અમૂલ્ય ભાગ ભજવ્યો છે એવા સર્વોત્તમ ગુરુજનોના ચરણોમાં શત શત વંદન. જ્યારથી શીખવાની શરૂઆત કરી છે ત્યારથી જીવનમાં શિક્ષણયજ્ઞનો પ્રારંભ થયો ગણાય. મારી માં ના ચરણોમાં વંદન જેમણે માંને પોતાના ખોળામાં બેસાડીને પોતાના હાથથી મારા હાથમાં પાટી અને કાકરાપેન પકડતા શિખવાડીને જીવનનો પહેલો એકડો ઘૂંટતા શીખવ્યું. જેમણે મને પોતાના વાત્સલ્યથી સતત ભીંજવીને અંદરથી કોમળ તથા લાગણીસભર બનાવ્યો છે. પિતાના ચરણોમાં વંદન કે જએમના પ્રયત્નો થકી આજે હું જીવનના ઘણા અઘરા પાઠોને શીખીને જીંદગી જીવવાનો અભિગમ શીખ્યો છું. પોતાનો રસ્તો જાતે બનાવતા શીખ્યો છું. ચડતા પડતાં અને ફરી ફરી આગળ વધતાં વધતાં જીવનમાં અડગ રહીને પગલાઓ ભરતા શીખ્યો છું. એવા શિક્ષકો પણ ક્યારેય મળી શકે નહી કે જેમની પ્રેરણા થકી જ હું બહારથી મજબૂત મનોબળ સાથે હું અંદરથી હ્રદયની કોમળતા કેળવતા શીખ્યો છું. મારા ભણતર દરમિયાન મને એવા શિક્ષકોનો સંગાથ મળ્યો છે, જેમણે મારામાં પોતાના જ્ઞાનના ભંડારમાંથી અમૃતનું સિંચન કર્યું છે. આ સર્વેનો હ્રદયપૂર્વક આભાર.
               
         એક શિક્ષક વર્ગમાં માત્ર ભણાવતો નથી, પરંતુ વિધાર્થીઓની સમક્ષ એ વિષયની દુનિયભરની અજયબીઓને પ્રગટ કરે છે. દર્શક દાદાના શબ્દોમાં સાર્થક શિક્ષક પોતાના વર્ગને સ્વર્ગ સમાન બનાવીને બાળકોની આંખોમાં અસ્ખલિત એવી વિસ્મયતા ઉજાગર કરે છે. પોતાના વિષયમાં પારંગત શિક્ષક બાળકોને વિષયમાં રસ દાખવતાં કરવાની સાથે તે વિષયને જીવનમાં ઉપયોગી બનાવતા પણ શીખવાડે છે. મારા ,મનગમતા શિક્ષકો પાસેથી મને જીવનના ઘણા અગત્યના પાઠો શીખવા મળ્યા છે. પોતાના ઉત્તમ ચરિત્ર થકી જ તે દરેક બાળક માટે એક માતાની ગરજ સારે છે. દુનિયાના પડકારો સામે ઝીક ઝીલવાનું શીખવતા કરે છે. જીવનમાં સતત ને સતત પ્રેરણા પૂરી પાડીને પોતાની જાતે જ પોતાનો પથદર્શક બનવાનું શીખવે એવા શિક્ષક મને હરપળ ગમે છે.

       શિક્ષણ જગતમાં જેમણે અનંત ખંત અને અનન્ય પુરુષાર્થ થકી જેમણે ભારતના ભવિષ્ય સમાન બાળકોના ઘડતર અને ભણતર માટે જેમણે પોતાનામાં ઉત્તમ શિક્ષતવ જગાવ્યું છે એવા ગુરુજનોના ચરણોમાં વંદન સાથે દરેકને ગુરુપૂર્ણિમાની ખૂબ ખૂબ શુભકામનાઓ. મહાન ભારતીય પરંપરાના જનક એવા મહામુનિ ભગવાન વેદ વ્યાસના ચરણોમાં શત શત વંદન.

Sunday, June 21, 2020

શિક્ષક - એક સર્જનકાર



" શિક્ષક ક્યારેય પણ સાધારણ હોતો જ નથી, નિર્માણ અને પ્રલય તેના જ થકી શક્ય છે. " -ચાણક્ય 

        એકવાર કોઈ વર્ગખંડમાં બેઠેલા 40 થી લઈને 60 સુધીની સંખ્યામાં વિસ્મયભરી આંખો વાળા ભૂલકાઓ વિસ્ફુરીત રીતે આજે કૈક નવું જાણવા મળશે તેવી અભીપ્સા સાથે શિક્ષકની રાહ જોતા હોય, શિક્ષક વર્ગખંડમાં જેવા પ્રવેશ કરે, અભિવાદન ની વિવિધ પદ્ધતિઓ સાથે સ્ટેન્ડિંગ ઓવેશન આપે! ગદગદિત થઈ જવાય. બેસવા માટેના ઓર્ડરની રાહ જુએ! શિક્ષકનો ઊંચો થયેલો હાથ ફક્ત બેસવાની સૂચના નથી આપતો, સાથે સાથે અંતરના ઊંડાણથી તથાસ્તુઃ પણ બોલે છે. બંને બાજુથી કાલી ઘેલી ભાષામાં વાત શરૂ થાય. શિક્ષક બાળક બને, બાળક સમજદાર! ક્યારેક કોઈ બાળકને આંખો કાઢીને ધમકાવતો શિક્ષક માતાની અધૂરી રહી ગયેલી બાળાગોળી ની અધૂરપ પુરી કરતા હોય છે! શિક્ષકને ખબર હોય છે કે વ્હાલ વરસાવવું જરૂરી છે સાથે સાથે ખબર પણ રાખવી પડે કે કોઈ બાળક વ્હાલપમાં બગડી ના જાય!

      કોઈ પણ ઉંમર ના વિદ્યાર્થી શિક્ષક સામે સન્માનપૂર્વક વર્તે તો અને તો જ શિક્ષા ગ્રહણ કરી શકે બાકી તે શિક્ષા ( ઠપકો) ના અધિકારી બને. શિક્ષકનું વર્ગખંડમાં હોવું એટલે ઈશ્વરનું મંદિરમાં હોવું. વન ઉપવન તો જ બને જો ત્યાં કલબલાટ હોય, માળી ની આવન જાવન હોય. શાળાનું બિલ્ડીંગ ત્યારે જ શાળા બને જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો શાળામાં દાખલ થાય, ત્યાં સુધી મકાન ભાસે. આજે કેટલાય મકાનો શાળા બનવા તલસી રહ્યા છે!

      શિક્ષકનું યોગદાન સમાજે આંખો ખુલ્લી રાખીને, હૃદયના દ્વાર ખુલ્લા રાખીને સમજવું રહ્યું. જે સદીના શિક્ષકો નબળા પડશે, પછીની અનેક સદીઓ અગણિત નુકશાન ભોગવશે. જો સરહદો સાચવવા સૈનિકની જરૂર છે તો સરહદની અંદર વસતા માનવની રક્ષા, માણસાઈની રક્ષા કાજે શિક્ષકની જરૂર છે.

" શિક્ષક લાચાર બને તે નહીં ચાલે. શિક્ષક ધર્મ છોડે તે નહીં ચાલે "

     જેમ ખૂબ જ દુ:ખ-દર્દ વેઠીને પોતાના પિંડને જન્મ આપી માતા બાળકને ધરતી પર લાવે, તે બાળકને શિક્ષિત કરીને માણસ બનાવવનું ભગીરથ કાર્ય શિક્ષક કરે.સમાજ શિક્ષકની પડખે ઉભો રહે, હિંમત આપે તો અને તો જ સારા શિક્ષકો ટકી શકશે બાકી એક નબળો શિક્ષક કેટલી તારાજી લાવી શકે તે ક્લપના બહારનો વિચાર છે. મંદિરમાં અઢળક દાન આપતા પૂંજી પતિઓ આગળ આવે, શિક્ષણની જ્યોત જલતી રહે તે માટે આર્થિક સહયોગ કરે. સારા ડોક્ટરની જેટલી આજે જરૂર પડી છે તેનાથી અનેક ગણી જરૂરિયાત સારા શિક્ષકની હંમેશા રહેવાની, લખી રાખજો.
     
સર્જનવાણી :  જો પાકિસ્તાનમાં પણ સારા શિક્ષકો હોત તો આતંકવાદી ના પાકતે, સારા અને સાચા શિક્ષણની મોટી ખોટ દુનિયાને દઝાડી રહી છે. એક શિક્ષક તરીકે મારો અભિપ્રાય છે.


#આભાર સહ  #વોટ્સઅપ પરથી